5.Seviye Liderlikten Ne Anlıyoruz?

Yaptığım iş nedeniyle başarılı liderlerin hayatları, biyografiler, liderlik teorileri, liderliğe psikolojik açıdan bakan kitaplar da dâhil olmak üzere birçok liderlik kitabı okudum. Hepsi temelde liderin gidilecek yolu belirleyen kişi olduğunu söylüyordu. Doğal olarak tüm liderlik eğitimleri de bu tema üzerinde toplanıyor. Eğer lider gidilecek yolu belirleyen kişi ise liderin başarısının yüzde 50’si gidilecek olan yolun doğru seçilen yol olmasına bağlı. Diğeri ise o yol için gerekli yolculuk hazırlıklarına, günümüz tabiri ile stratejik plana.

 

Liderlik kavramına ilgi 20. yy başında artmaya başladı. 1900’lerin başına kadar liderliğin doğuştan geldiğine inanılırdı. Bununda en öneli nedeni tün dünyanın imparatorluklar ile yönetilmesiydi. 1950 ve 1960’lı yıllarda davranış bilimciler liderlerin ne yaptıklarına odaklandılar. Bu çalışmalar sırasında liderliğin öğretilebileceği, liderlerin diğer insanlardan bir farkları olmadığı ortaya çıktı.

 

Değişen dünya ve iş yaşamında artık bir liderin gidilecek yolu tek başına belirlemesi zor. Bunun en önemli nedeni seçeneklerin çok olması ve bu seçeneklerde tek bir doğru değil birçok doğrunun aynı anda bulunması. Çoğulculuk en önemli yetkinlik olarak ortaya çıkıyor.

 

Görünmez İpler’i(Librum Kitap) Gülden Akdemir ile birlikte yazarken birçok liderlik teorisini inceledik ve Jim Collins’in araştırmaları üzerine yoğunlaştık. Jim Collins Built to Last adlı kitabında 1890’lardan itibaren ABD’de kurulan şirketleri analiz ettikten sonra 18 başarılı şirketin sırlarını açıklamış. Tüm bu şirketler halen kuruluş değerlerini ve amaçlarını koruyorlar. HP’in kurucularının ana değerleri bireye saygı. Nordstorm için 1901’lerden beri müşteriye hizmet öncelikli değer. Disneyland’ın kuruluş amacı insanları eğlendirmek. 3M’in amacı ise insanların sorunlarına yaratıcı çözümler sunmak. Dikkat ederseniz hiç biri kâr etme amacı ile kurulmamış. Kâr bir sonuç!

 

Değerler ve kuruluş amacı bir şirketin yüz yılı aşkın bir süre ayakta kalması veya sürekli büyümesi için yeterli mi? Çok önemli ama tek başına değerler ve amaç yeterli değil. Jim Collins Good to Great isimli kitabında 1400’ün üzerinde şirketi inceledikten sonra 11 adet gerçekten iyi, hatta kusursuz şirketi belirlemiş. Bu şirketlerin kuruluş değerlerine ve amaçlarına bağlılıklarına ilaveten 5. Seviye olarak nitelendirdiği liderler tarafından yönetildiğini fark etmiş ve 5. Seviye liderlerin özelliklerini vurgulamış. En belirgin özellikleri

 

  • Alçakgönüllülük: Kendilerinden söz edilmesinden fazla hoşlanmaz, sadece görevlerini yaptıklarını söylerler.
  • İrade, tereddütsüz kararlılık: Doğru olduğunu düşündükleri kararları tereddütsüz alırlar ve uygulamak için yüksek irade gösterirler.
  • Gelecek için halef yetiştirme: Uzun vadeli hedefleri vardır ve şirketin kendilerinden sonraki dönemi için başarılı olabilecek haleflerini seçer, onları ve şirket sistemini kendilerinden sonra da mükemmel olmaları için hazırlarlar.
  • Başarıyı başkalarına bırakma, başarısızlığı sahiplenme: Başarıları sorulduğunda mükemmel meslektaşlara, seleflere ve haleflere sahip oldukları için ne kadar şanslı olduklarını söylerler, kendilerinden çok başarıyı onlara bağlarlar. Ama şirkette işler kötüye gittiğinde aynaya bakarlar ve asla kötü şansı ve etraflarını suçlamazlar. Kısacası kararlarının sorumluluğunu üstlenirler.

Beşinci Seviye liderler paradokslarla (çelişkilerle) doludur: Bir tarafta alçakgönüllülük ve tevazu, diğer tarafta ile onları iktidara taşıyan kararlılık ve hırs.

 

Peki bu liderler nasıl çalışıyor, nasıl düşünüyorlar? Diğer liderlerden farkları ne?

 

Bu liderler işe insan ile başlıyorlar. Doğru kişileri işe alıyorlar. Vizyon, strateji, yön vs birlikte belirliyorlar. Önce doğru insanları otobüse doldurur, sonra nereye yolculuk edeceklerine karar verirler.

 

Stockdale paradoksuna sahipler. Stockdale paradoksu 7 yıl boyunca esir kampında yaşamayı başarmış bir Amerikalı generalin kendini ve adamlarını kurtarmak için oluşturduğu bir stratejik hayatta kalma kılavuzu. General, esareti sırasında, hayatın bundan daha kötü olamayacağı, ama bir gün bu kamptan mutlaka kurtulacağına dair birbirine zıt iki inanca aynı anda sahip olarak bir yaşam stratejisi oluşturuyor ve çevresindeki herkesi de buna inandırmaya çalışıyor. Bazıları inanıyor, bazıları ise koşullara teslim oluyor. Kamptan kurtulanlar koşulları kabul eden, bu koşullarda kendi oyun alanını doğru kurgulayanlar. Kamptan kurtulamayanlar ise aşırı iyimser olup en kısa zamanda oradan çıkacaklarına inananlar. 5. Seviye liderler acı gerçekleri kabul ederler; aynı zamanda soruna çözüm bulacakları inancını yitirmezler.

 

Kirpi gibi basit düşünebilme özelliğine sahipler. Dönüşümün tek hamlede gerçekleşmeyeceğini bilirler. Teknolojisi verimli kullanır ve en son teknolojilere bilmeden yatırım yapmazlar ama Kirpi teorisini hayata geçirecek teknolojiyi bulurlar.

 

Hiyerarşi olmadan yönettikleri şirketlerde disiplinin kendiliğinden oluşmasını sağlarlar. Bürokrasi olmadan disiplinli düşünme; gereksiz kontrollerden arınmış disiplinli çalışma ortamı sağlamayı temel hedefleri olarak belirlerler.

 

Görünmez İpler iki senelik bir emeğin ürünü. Onu elimizde görmek paha biçilmez bir his. Ama aynı derecede paha biçilmez olan, yazdığımız kitabın günümüzün liderlik anlayışını ve arayışını bire bir anlatması. Kitabımızın 260.ıncı sayfasında yer alan Mert’in genel müdür olduktan sonraki ilk konuşması ile Ali Koç’un Fenerbahçe kulüp başkanı olduktan sonraki ilk konuşmasının benzerliğini görünce doğru yolda olduğumuzu anladık. 5. Seviye liderler geçmişe ve değerlere sahip çıkar, çoğulculuk ile yönetir ve sürdürülebilir kârı hedefler.

 

Nuri Bilge Ceylan’ın Ahlat Ağacı filminde dediği gibi “İnsanlar aslında birbirine görünmez iplerle bağlı. Buna ister kader de, ister nedensellik.”

 

Bir sonraki yazıda görüşmek üzere

 

Ayşegül Güngör

No Comments